Para En Değersiz Şeydir ya da Para Para Para

Diego Velazquez - Las Meninas

"Gerçeğin kriteri benim, ben ise bir düşünce değilim, düşüncenin üstündeyim yani söylenemez bir şeyim."     Max Stirner

Dünyada iyi veya kötü diye hiçbir şey yoktur. Dolayısıyla her şey bir görünümden ibarettir. Biz ise isimlendirerek her şeyi yanlış ve eksik yorumlamaya devam etmekteyiz.

İyi olan nedir? Nietzsche şöyle demiştir; "Seni öldürmeyen şey, güçlü kılar". Bu cümle eksik bir ifadedir ve devamı olmalıdır; "Seni iyileştiren şey, zayıflık tehlikesi yaratır." Nietszche'nin söylemi, bütün beylik laflarda ve hemen hemen bütün ideallerde ve ütopyalardaki temel bir yanlışı göstermektedir; kötülüğün var olduğu ve kötülükten kaçınılması gerektiği; güzel güneşli günler için bir yolun mutlaka olduğu. Bütün bu paradigmadaki temel yanlış nedir? Buradaki temel yanlış bakış açısından kaynaklanmaktadır.

Aslında iyilik görünümü kötülüğün var olduğu sanrısına neden olmaktadır. Halbuki ne iyilikler iyidir; ne de kötülükler kötü. Erich Fromm'un dediği gibi; "Parçalayarak yok etme içgüdüsü yaşanmamış bir hayatın tepkisidir".

The Third Man (Movie)

The Third Man filminde meşhur bir replik vardır; Filmin en ünlü sahnelerinden birinde, lunaparktaki devasa dönme dolaba binmiş olan Lime (Orson Welles) yukarıdan bakıldığında karıncalar gibi gözüken insanlara küçümseyerek bakar ve şu meşhur sözleri sarfeder:

"...İtalya'da 30 yıl boyunca Borjiyalar hüküm sürdü, bu süre içinde hep kan döküldü, cinayetler işlendi yani hep savaş, kıyım ve terör vardı. Ama Michelangelo, Leonardo da Vinci ve Rönesans'ı da onlar yarattı. Oysa İsviçre'de 500 yıl boyunca barış, kardeşlik ve demokrasi vardı, ama buna karşılık ne yaratabildiler? Sadece guguklu saati!"

İşlediği suçları ve cinayetleri haklı gösterebilmek için Lime'ın sarfettiği bu pervasız replik Graham Greene'in özgün senaryosunda yer almıyordu, senaryoya Orson Welles tarafından ilave edilmişti. Peki barış kardeşlik ve huzur ortamı gerçekten çok önemli miydi? Çünkü Rönesans aydınlanması, Fransız İhtilali hep kan, gözyaşı dolu dünyalardan çıkmıştır. Tıptaki, insan bedeni üzerine yapılan çalışmalar en çok 1. ve 2. Dünya Savaşları'nda önemli aşama kaydetmiştir. Ya da şöyle soralım; guguklu saat üretmek o kadar kötü mü? Meksikalı balıkçılıkla uğraşan köylü, kapitalizme aldanmayıp, her gün 2 balık tutup pişirse ve öğleden sonraları uyuklayarak geçirip, akşamları eşiyle fiesta yapsa bu dünyada yeterli olmaz mı? İlla kapitalizme aldanıp, gölgesinde serinlediği ağacı kesip satarak, ardından kapitalizmden gölge mi satın almalıydı?

Bu yüzden bu yazının başlığı Napolyon'un para, para, para ifadesiyle ve ünlü iktisatçı David Ricardo'nun, "para en değersiz metadır" söylemiyle açılmıştır. İddia o ki Napolyon'a şöyle demiş İspanyollar;

- Siz para için savaşıyorsunuz; biz İspanyollar ise şan, şeref ve onurumuz için savaşırız!

Napolyon ise şöyle yanıt vermiş;

- Doğru, herkes kendinde olmayan şey için savaşır.

Bu sözün gerçekliğini tam bilmiyorum ama Napolyon için para önemli bir güç kaynağıydı şüphesiz. David Ricardo ise, para en değersiz metadır derken şunu kast etmekteydi; paranın tek başına, bir meta olarak, hiçbir kullanımı yoktur. Tuvalet kağıdı bile bir ihtiyacınıza yanıt verebilecekken, parayla, örneğin bir ıssız adaya düşseniz, hiçbir şey yapamazsınız. İnsanların paraya atfettiği değer dışında, paranın bir değeri yoktur. Dolayısıyla para değerli bir şey midir, değersiz bir şey midir? 

İçinde bulunduğumuz yüzyıl finans skandallarıyla çalkalanmıştır. ama acaba düşündünüz mü, etik dışı olarak nitelendirilen davranışlar; insandan mı dışarı yayılmaktadır; yoksa dışarıdan mı insanı baskılamaktadır? Yani Enron skandalını, panama belgelerini düşünelim; bir sistem açık verdiğini gösterdiğinde kaç kişi bundan faydalanmayacaktır?! yoksa gerçekten de kimse sınanmadığı günahın masumu değil midir?

Sizi taoizmin kurucusu Lao Tzu'nun çok sevdiği bir hikayeyle başbaşa bırakıyorum; bu öykü Çin düşünürü Lao Tzu'nun zamanında geçer. Lao Tzu bu öyküyü çok sever, sık sık anlatırmış hatta. Efendim köyde bir yaşlı adam varmış. Çok fakir. Ama kral bile onu kıskanırmış. Öyle dillere destan bir beyaz atı varmış ki. Kral at için ihtiyara neredeyse hazinesinin tamamını teklif etmiş ama adam satmaya yanaşmamış.

"Bu at, bir at değil benim için. Bir dost. İnsan dostunu satar mı" dermiş hep.

Bir sabah kalkmışlar ki, at yok.

Köylü ihtiyarın başına toplanmış.

"Seni ihtiyar bunak. Bu atı sana bırakmayacakları, çalacakları belliydi. Krala satsaydın, ömrünün sonuna kadar beyler gibi yaşardın. Şimdi ne paran var, ne de atın" demişler.

İhtiyar "Karar vermek için acele etmeyin" demiş. Sadece 'At kayıp' deyin. Çünkü gerçek bu.. Ondan ötesi sizin yorumunuz ve verdiğiniz karar. Atımın kaybolması, bir talihsizlik mi, yoksa bir şans mı, bunu henüz bilmiyoruz. Çünkü bu olay henüz bir başlangıç. Arkasının nasıl geleceğini kimse bilemez."

Köylüler ihtiyar bunağa kahkahalarla gülmüşler.

Ama aradan 15 gün geçmeden, at bir gece ansızın dönmüş. Meğer çalınmamış, dağlara gitmiş kendi kendine. Dönerken de, vadideki 12 vahşi atı peşine takıp getirmiş.

Köylüler, ihtiyar adamın etrafına toplanıp özür dilemişler.

"Babalık" demişler. "Sen haklı çıktın. Atının kaybolması bir talihsizlik değil adeta bir devlet kuşu oldu senin için. Şimdi bir at sürün var." 

"Karar vermek için gene acele ediyorsunuz" demiş ihtiyar. Sadece atın geri döndüğünü söyleyin. Bilinen gerçek sadece bu. Ondan ötesinin ne getireceğini henüz bilmiyoruz. Bu daha başlangıç. Birinci cümlenin birinci kelimesini okur okumaz kitap hakkında nasıl fikir yürütebilirsiniz?" 

Köylüler bu defa ihtiyarla dalga geçmemişler açıktan ama, içlerinden "Bu herif sahiden gerzek" diye geçirmişler.

Bir hafta geçmeden, vahşi atları terbiye etmeye çalışan ihtiyarın tek oğlu attan düşmüş ve ayağını kırmış. Evin geçimini temin eden oğul şimdi uzun zaman yatakta kalacakmış.

Köylüler gene gelmişler ihtiyara.

"Bir kez daha haklı çıktın" demişler. "Bu atlar yüzünden tek oğlun bacağını uzun süre kullanamayacak. Oysa sana bakacak başkası da yok. Şimdi eskisinden daha fakir, daha zavallı olacaksın" demişler.

İhtiyar "Siz erken karar verme hastalığına tutulmuşsunuz" diye cevap vermiş. "O kadar acele etmeyin. Oğlum bacağını kırdı. Gerçek bu. Ötesi sizin verdiğiniz karar. Ama acaba ne kadar doğru. Hayat böyle küçük parçalar halinde gelir ve ondan sonra neler olacağı size asla bildirilmez." Birkaç hafta sonra, düşmanlar kat kat büyük bir ordu ile saldırmış. Kral son bir ümitle eli silah tutan bütün gençleri askere çağırmış. Köye gelen görevliler, ihtiyarın kırık bacaklı oğlu dışında bütün gençleri askere almışlar. Köyü matem sarmış. Çünkü savaşın kazanılmasına imkân yokmuş, giden gençlerin ya öleceğini ya esir düşüp köle diye satılacağını herkes biliyormuş.

Köylüler, gene ihtiyara gelmişler.

"Gene haklı olduğun kanıtlandı" demişler. "Oğlunun bacağı kırık, ama hiç değilse yanında. Oysa bizimkiler belki asla köye dönemeyecekler. Oğlunun bacağının kırılması, talihsizlik değil, şansmış meğer." 

"Siz erken karar vermeye devam edin" demiş, ihtiyar. Oysa ne olacağını kimseler bilemez. Bilinen bir tek gerçek var. Benim oğlum yanımda, sizinkiler askerde."

Lao Tzu, öyküsünü şu nasihatla tamamlarmış, etrafına anlattığında: 

"Acele karar vermeyin. O zaman sizin de herkesten farkınız kalmaz. Hayatın küçük bir parçasına bakıp tamamı hakkında karar vermekten kaçının. Karar aklın durması halidir. Karar verdiniz mi, akıl düşünmeyi, dolayısı ile gelişmeyi durdurur. Buna rağmen akıl insanı daima karara zorlar. Çünkü gelişme halinde olmak tehlikelidir ve insanı huzursuz yapar. Oysa gezi asla sona ermez. Bir yol biterken yenisi başlar. Bir kapı kapanırken, başkası açılır. Bir hedefe ulaşırsınız ve daha yüksek bir hedefin hemen oracıkta olduğunu görürsünüz." 

https://oshostories.wordpress.com/2012/05/28/old-mans-horse/

Bir Şey Demek Bir Şey İfade Eder mi?

Peter Paul Rubens - Massacre of the Innocents

"Benim Hiç’im gözle görünen, elle tutulan bir Varlıktır. Üstelik kırıcı olan bu Hiç, vakumu dolduracak kadar da yapıcıdır. Dünya benim dünyamdır, gerisi yalan. Hiçbir amacım yok benim, neredeyse bir bitki kadar yalın ve yaşam doluyum. Ancak benim bir mülkiyet düşkünü oldugumu sanmayın -bunu da ısrarla söylüyorum. Her düşkünlük beni tiksindirir. Meselemi Hiç’e bıraktığım için, hiçbir tutku umurumda değil. Ben tutkuların kölesi değil, efendisiyim. Beni var eden benim, çünkü benim nedenim benim. Kimse benden sorumlu değil ve kimseden’de ben sorumlu değilim. Bununla özgür olduğumu söylemiyorum, özgürlük kölelerin bir arzu ve tutkusudur, ben özgürlüğün nesnesi olacak kadar nesneci değilim. Özgürlük benimle birlikte doğdu ama ben başkaları gibi özgür olmaya mahkum değilim. Ben özgürlükten de arındım. Ben Biricik’im."  Max Stirner

İnsanın düşünceleri yaşadığı sosyal ve fiziki çevreden etkilenir. Sıcak bir memlekette yaşıyorsak farklı, soğuk memlekette yaşıyorsak farklı bir karaktere sahip oluruz. Baskı altında hepimiz farklı davranışlar sergileriz. Bizi geren bazı düşünceler başkalarının kafalarından öylesine geçip gidebilir. Ama hepsinin ötesinde, toplumsal yaşamdaki konumumuz bu fay hattınını çatallaşmaları arasında, bir patika üzerinde konuşlanır.

Alphonse Karr demiştir ki; "her insanın üç kişiliği vardır; olduğu göründüğü ve olduğunu sandığı". Peki aslında biz kimlerizdir? Neden bir çok anomali, heuristik, yanlı psikolojik faktörlerin etkisi altındayız?

Çoğu zaman bana bir konu hakkındaki fikrim sorulduğunda veya bir konu hakkında bildiklerimi söylemek istediğimde şöyle düşünüyorum; elbette ki bu konu hakkında benden daha yetkin düşünenler var. Veya, benim bu söylediğim karşı tarafın akıl süzgecinden anlatmak istediğim özgünlüğüyle geçebilecek mi? Çoğu zaman konuşmamam gerektiğini düşünüyorum. Entelektüel bir çevrenin insanı olmadığım için konuşulanlar da artık saçmalık olarak geliyor bana. Tüm bir yaşamım devasa bir piyes gibi.

Neden bir şeyler söylemek mecburiyetindeyim; eğer söylediklerimin bir anlamı veya derinliği yoksa? Neden konuşuyorum zaten istediğim gibi anlaşılmayacaksam? Sürekli kendimizi ifade mecburiyetinde kalıyoruz. Çünkü sesimiz çıkmazsa içimizdeki boşluk tuhaflaşıyor. çünkü konuşmamanın da kaçınılmaz olarak sonuçları vardır. Konuşmadığımızda, konuşmayan bir insan olarak etiketleniriz. Az bilerek konuştuğumuzda ise, öyle düşünen biri olarak niteleniriz. Bu kişi öyle düşünüyor; şu kişi böyle biri gibisinden toplumda bir yerimiz olur.

Ne acı bir şey, biri olmak saplantısına düşmek. İnsanlara izahat vermek ne acı bir şey. Bir anlamı olmayan konuşmalarla, gerçek bilginin, felsefi derinliğin olmadığı bir topluluğa üye olmak ne acıdır. Goethe şöyle demiş; "Eskiden derdim ki; ‘İnsanın başına gelebilecek en kötü şey, bir gün yapayalnız kalmasıdır.’ Öğrendim ki; 'Hayatta insanın başına gelebilecek en kötü şey, yapayalnız hissetmesine neden olan insanlarla yaşamasıdır.’"

Eğer sadece ilkel ihtiyaçlarımızı gidermek için konuşuyorsak, sadece bir takım sesler çıkaran hayvanlardan ne farkımız var? Bir insanın farkı konuşurken, yani zihninin duvarlarının yıkılmaması adına amansız bir savunma yaparken değil, kitap okurken, yani anlamak ve kavramak için kendini bütünüyle teslim ettiğinde ortaya çıkar. Yaşam boyu, bizi sarmalayan bilişsel çelişkileri yok etmek için uğraşırız. Tüm büyük filozoflar da bunun farkında oldukları için, öncelikle şüpheyi yüceltmişlerdir. Ama bir insanın düşüncesinin tek kriteri insanın kendisi iken, çevremizin ve diğer insanların düşünce düzeyindeki konumları bu derece kaygan bir zeminde iken, bizim ne düşündüğümüzün ve ne konuştuğumuzun bir ehemmiyeti kalıyor mu?

İnsanın tek kriteri kendisidir ve insan, zavallıca konuşmaya, kendini ifade etmeye mahkumdur.

Şimdi "Horace and Pete" dizisinin birinci bölümündeki, liberal ve muhafazakar karakterin diyaloğuna kulak verelim.

- Siz muhafazakârlar Hilary'nin e-postalarında bir şeyler bulmaya çalışıyorsunuz...çünkü aleyhinde diyebileceğiniz bir şey yok. Gerçek bir münazara yapmaktan acizsiniz. Siz liberallerin sorunu ise kendinizi iyiler olarak düşünüyorsunuz... ...ve böylece kendinizde suç işleme hakkını görüyorsunuz.

* İlginç olan kendinizi ve karşınızdakini tasvir etme şekliniz.Liberal, muhafazakâr. Bir liberali nasıl tanımlarsın? Sana göre bir liberal nedir?

- Politik doğrucu, samimiyetsiz, hayvan hakları... ...eşcinsellik gündemi, hep liberal gündemini önemseme. Hristiyanlardan nefret ediyorlar ve beyaz erkeklerden nefret ediyorlar. Niye biliyor musun? Çünkü üzerinde düşünmüyorlar. Herkesten üstün olduklarını düşünüyorlar... ...ve herkese nasıl düşünmeleri gerektiğini söylemeleri gerektiğini düşünüyorlar.

* Tamam, sen bir muhafazakârı nasıl tanımlarsın?

+ Her şeye dini katmalar, eşcinsellerden nefret ediyorlar... ...ırkçılar ama öyle değilmiş gibi davranıyorlar. Benciller ve tek umursadıkları şey para. Herkesin muhafazakâr Hristiyan... ...zırvalarına göre yaşaması gerektiğini düşünüyorlar.

* İşte sorun birbirinizi bu şekilde görmeniz. Bu şekilde birbirinize nasıl saygı duyar veya bir konuda anlaşabilirsiniz?

- Bunu onlar yapıyor, ben değil.

+ Sen de yaptığını söyledin.
Bizi bir sürü hakaretle tarif ettin.

- Tıpkı senin gibi.

* Tamam, pekâlâ. İşler ilginç bir hâl alıyor. Şimdi sen muhafazakârı tanımla.

- Muhafazakâr demek bazı değerler var demektir. Bu değerlerin olması ve onlara bağlı kalmak. Doğru olanı savunmaktır. Sırf o yıl doğru olduğu söyleneni savunmak değil. Dünyada doğru ve yanlış olan şeyler var, hep böyleydi. Bu ülkenin kökenine saygı duymalısın. Bu kökene tutunmalısın. Ülke, Tanrı ve hayat tüm bunlar kutsaldır. İnsanlar birbirine saygı duymalı, devlet ise iş yapmak için var olmalı. İnsanları kontrol etmek için değil. Ve insanlardan en iyi verim almanın yolu onların güçlü yönlerine yer açmaktır. Zayıflıklarını telafi etmek değil.

* Gayet makul. Bu saygı duyabileceğimiz bir şey gibi, değil mi?

+ Evet.

* Şimdi sen liberali tanımla.

+ Kendinden farklı olanlara açık olmak. Başkalarını kollamak ve onları düşünmek. Gezegenimizin değerli olduğunun farkında olmak ve bundan sorumlu olduğumuzu bilmek. Ve insanlar birbirlerini dinlemeli. Makul ve hoşgörülü olmak ve ayrım yapılmayan toplulukların... ...güçlü topluluklar olduğunu bilmek. Bazen de güçsüzün desteğe ihtiyacı olur. Bunu yapabilecek güçte bir ülkeyiz ve yapmalıyız.

* Bu nasıl peki?

- Bazen, evet. İyi.

* İşe sen onun kendini tanımlayışıyla o da senin tanımlayışınla başlarsanız...daha iyi bir şansınız olmaz mı? Daha iyi mutabakata varmaz mısınız?

Ben'in Büyük Problemi

Francisco Goya - Plague Hospital

"Ben, halklar ve insanlık ölünce doğarım. (...) Sen ey çilekeş Alman halkım – nedir acın, ıstırabın? Canlanamayan bir düşüncenin acısıdır seninkisi. Daha horoz ötmeden kaybolan hayaletin acısıdır. Yine de kurtuluşun ve mutluluğun hasretini çeker bu hayalet. (...) Kal selametle milyonların rüyası, çocuklarının binyıllık despotu, kal selametle! Yarın seni mezara taşıyacaklar; ve çok yakında kardeşlerin, diğer halklar, ardından gelecek. İşte o zaman insan alemi gömülmüş olacaktır. Ve ben, kendimin sahibi ben, onun gülen kalıtçısıyım!"                               

Max Stirner 

Bazen kendimi büyük bir okyanustaki bir su damlası gibi hissediyorum. Lisede coğrafya öğretmenimiz şöyle demişti; denizler hep dalgalıdır ama aslında bir su damlasının hiçbir yere gittiği yoktur... Ben de hayatımı uzun süredir böyle görüyorum. Kendi hayatımın seyircisiyim yine ve kendimi izlediğimde bir hareket görsem de aslında hep aynı yerdeyim.

Bütün insanlar belli gibi geliyor bana. Hiç böyle düşünüyor musunuz? Söylenmesi gereken her şey zaten söylenmişti ve bu yüzden geriye yalnızca göstergebilim kaldı. Bir yerde otururken arkadaşlardan biri, mesela bir kedi köpek ölse insanlar ayağa kalkıyor; ama yüz binlerce insan acı çekerken kimsenin umurunda değil; Suriye'liler hiçbir Avrupalı'nın umurunda değil... Şimdi burada söylenen şeyle veya hakikatle ilgilenmiyorum. Size düşündürmek istediğim şey bu değil. O an insanlara baktığımda, onların kimliklerini düşündüğümde bu durumu nasıl yorumlayacaklarını derhal sezinliyorum. Sonra kendimi düşünüyorum; evet, benim de ne söyleyeceğim belli. Ben bunun dışına çıkamam. Ben bu düşüncelere hapsolmuşum.

Yaşam bana tematik geliyor. Makro düzeyden mikro düzeye inildikçe; sadece büyük bir renk skalasında belirli bir noktaya odaklanırmışız gibi oluyor. Bana göre dünya büyük bir renk yelpazesi. Uzaktan bakınca belirgin şekilde sarı mavi kırmızı filan görüyoruz; bunların özde birbirlerine karşı genel geçer bir üstünlüğü olamaz. Ama dalga boyları; frekansları filan farklı... İnsanlar da böyle geliyor işte bana. Her ülke - ülke diyelim - farklı bir renk gibi. Sonra ülkelerde toplumu derinlemesine inceleyince, yani renk skalasına derinlemesine yaklaştıkça; o rengin de tonları olduğunu görüyoruz. Mikro düzeye inildikçe bu fay hatları artıyor işte.

Gözlerimi kapatıp düşünüyorum; bazen kendimi bir gökdelenin tepesinde veya 19. Yüzyıl fransız sosyetesinde verilen bir akşam davetinde düşünüyorum. Hiçbir zaman orada olmadım. Ama oradaki insanları nasıl düşündükleri belliymiş gibi geliyor bana. Evet, belki tv'nin, yazılı medyanın ya da marcel proust'nun bana kazandırdığı bir görüştür bu. Oradaki insanlar şaşırtıcı bir şey yapamazlar mı? Elbette yaparlar. Ama bu bile varoluşçu çevrenin yaydığı bir virüsle olur. Bütün yakın çevremiz bizim üzerimize, bilincimize çöküyor gibi geliyor bana. Yurtdışına çıkıyorum; ilk defa gittiğim yerler. İşte bu insanların böyle olması, cafelerde böyle oturması, şöyle düşünmesi filan hep bilindik şeyler.

Yazdıklarıma bakıyorum da istediğim şekilde anlatamadım derdimi. Yeni bir şey söyleyemem ben. Bir örümcek ağına yakalanmış sineğin, rüzgardaki sallantısı gibiyim. Az sonra ne olacağı belli. Bu bulantı bazen konuşmamı engelliyor; konuşmak istemiyorum. Zaten ne söyleyeceğim belliyse, öyleyse neden konuşayım ki?! Dünya koca bir tiyatro oyunu gibi, herkes bir kimliği temsil ediyor; herkesin bir atom yapısı var; kimi iyonik halde; kimi kararsız bilmemne. Ama na ve cl bir araya gelince tuz olması gibi hep aynı şeyler oluyor işte. Biraz da bir bombanın patlayışına benzetiyorum dünyanın ilerleyişini. Bildiğiniz üzere, bir bomba patladığında artık onu kimse durduramaz. Evren bütün gücüyle bile karşı çıkamaz ona. Bir bomba patladığında; buradan çıkan amansız güç belirli bir etki alanı yaratacaktır; bir şeylerin içine genişleyecektir ve yapılabilecek tek şey buna karşı bir reaksiyon vermektir. Bütün yaşamış ve yaşayan canlılık patlayan bir bomba gibi. İsterseniz onun var gücünüzle üstüne çökün, patlamış bir şey patlamıştır ve bu reaksiyonlar zinciri bir müddet entropi ile beraber sürecektir.

Bir defasında, üniversite yıllarımda, kantinde sınava kalan son saatlerimizde ders çalışıyordum arkadaşlarla. Bir tane arkadaşım vardı. Konulara acayip yaklaşımlar getiriyordu. Düşünce yapısı sürekli kendini doğrulama hevesi gösteren yanlış bir olumlama içeriyordu. Yani sürekli böyledir zaten, bu da şuradan geliyor diyerek kesinlikle yanlış işler yapıyordu. Konudan iyice sapmıştı. Dersleri iyi değildi zaten. Ama bu dersten de kalacaktı bu gidişle. Buradaki karakter vurdumduymaz, haylaz bir karakter değil; kendi kafa yapısını, ne söylerseniz söyleyin kendi yanlışları olumlayan bir insan.

O anda diğer üç arkadaşla birbirimize baktık. Bir şey söylemedik. Ama artık ona bir şeyler anlatılamayacağını biliyorduk. Çünkü arada bir set duvar vardı. İşin aslı o kadar özgeci (digerkamcı) da değildik. Yani onu çok düşünüp, yeter artık kır şu zincirlerini diyemeyecek veya demeyecektik. Bu çaresizliği bıraktık. İnsanın, kendisi için işlerin kötüye gideceğini gördüğü insanlara yardım edemediği, nedense o kişi bu karanlığa sürüklenirken sadece izlediği zamanlar vardır. Basit önyargılarınızla buna şerefsizlik demeyin. Bu başka bir duygu.

Neyse o anda şöyle düşündüm; benim de kişiliğimde bu gibi veya benzer saplantılar olmalı. İnsanlar belirli bir noktada beni de salıveriyorlar. Tabii algı dünyasında kimin kimden üstün olduğu bu ilk kantin olayındaki kadar aşikar değil. Neyse kimliğimi bulmaya yöneldiğim bu anda kendi hayatımın seyircisi olmaya karar verdim. İşte bu noktadan sonra bana söylenen her şeyin ve benim söylediğim her şeyin aslında bıkkın ve bitkin bir tekrardan başka bir şey olmadığını anladım. Hepimiz hakikati bulduğumuzu sanıyoruz. Oysa her şey bir renk yelpazesi, bir frekans gibi. Her şey çok flu.

Suçun Anatomisi

Paul Cézanne - The Card Players

"Haklı ya da haksız olduğumu yargılayan benim, benden başka bir yargıç yoktur. Başkaları sadece benim hakkımı onaylayıp onaylamadıklarını ve bunun onlarca da haklı olup olmadığını yargılayabilirler."                                                                    

                                                                                                           Max Stirner

Kim suçludur? Bunu henüz canımız yanmamışken aktaralım. Çünkü böyle birisi isek artık bir daha asla "eski benlik" olamayız. Yeni bir adım atmak, yeni bir kelime söylemek, insanların en fazla korktuğudur, demiş Fiyodor Dostoyevski, Suç ve Ceza'sında. Öyleyse varoluşçu bakış açısıyla söyleyelim birkaç yeni şey.

İnsanlar acılar içinde delirmiş bir insan gördüklerinde şöyle derler: Bu yaşadıkları onun elinde değildi ve kaderi, evet kaderi onu bu hale getirdi. Halbuki bugün gördüğünüz bu sefil adam, bu sokaklarda yatıp kalkan, çöpleri karıştıran, küçük çocukların bile hor gördüğü bu adam pek güzel ve mutlu bir hayat sürmekteydi... Sonra bir çok bilimsel çalışma yapar bu insanlar. Bu bilimsel çalışmalarda kullanılan regresyon analizleri, Suç'u ve Suç İşleyen'i birbirine bağlayan birçok parametreler öne sürerler. Bir insanın delirmesi gibidir, suçu işlemesi de. Yani belirli şartlar altında gerçekleşmiştir. Bir insan mesela zengin iken de suç işleyebilir. Bu genel kanının aksinedir belki. Çünkü zenginliğin duygusal yıpranmanın engeli olduğuna inanılır. Ama söyler misiniz; bu tarz koşullar altında suç işleyenler, suça karışanlar için dahi olsa belirli bulgular ve sebepler ortaya konmamakta mıdır?

Eğer suç belirli şartlar içinde işleniyorsa, suçun cezalandırılması neyi ifade etmektedir. Bazıları için ceza, yalnızca kamuyu tatmin etmek için uygulanan bir şeydir. Yani, suçu engellemede hiçbir etkisi yoktur. Belki de vardır; ama ne derecedir?

Yaşanmış olan her şey, geçmişin bir sonucu ise; insanın özgür iradesi nerededir? Özgür irade denilen kavram öyle bir şeydir ki, suçun veya adı her ne ise eylemin gerçekleşmesinden evvel, eylemcinin bunu yapmada veya yapmama noktasında tam muktedir olduğunu varsaymaktadır. Tabii özgür iradenin veya galeyana bile dereceleri vardır. Albert Camus'nun Yabancı romanında, Mersault işlediği suçu anlatırken şunları söyler:

"...Gövdesi ise güneşteydi. Mavi tulum sıcakta sanki tütüyordu. Biraz şaşırmıştım. Bu benim için kapanmış bir sorundu. Buraya düşünmeden gelmiştim.

...Fellah kımıldadı. Her şeye rağmen yine de oldukça uzaktaydı. Yüzüne vuran gölgelerden olacak, gülüyor gibi bir hali vardı. Bekledim. Güneşin ateşi yanaklarıma yayılıyordu. Kaşlarımda ter taneleri biriktiğini hissettim. Güneş tıpkı, anacığımı topraklara verdiğim günkü güneşti. O zamanki gibi alnım neredeyse ağrıdan çatlıyor, derimin altında damarlarım hep birden atıyordu. Artık bu yanmaya dayanamadım. İleriye doğru davrandım. Bunun aptallık olduğunu, bir adım ileri adım atmakla güneşten kurtulamayacağımı biliyordum. Ama bir adım, ileriye doğru yalnız tek bir adım attım, Bu kez de fellah yerinden kalkmadan bıçağını çekti ve..."

Louis-Ferdinand Celine, Gecenin Sonuna Yolculuk romanında şöyle diyor: "“Atlar bayağı şanslı, çünkü her ne kadar onlar da, bizler gibi, savaşın ceremesini çekiyorlarsa da, hiç olmazsa onu desteklemeleri, gereğine inanır gibi yapmaları beklenmiyor onlardan. Bahtsız, ama özgür atlar!. Galeyan denen o kaltak, maalesef! bize mahsus…”

Galeyan; son anın ürpertisi; geçmişin birikimi; özgür irade; rasyonel karar verme kavramları arasında nasıl düşünmek gerekir öyleyse?! Konu öyle bir noktaya işaret etmektedir ki, suç, tanımı değişen, ama ne olursa olsun kitlelerin olmamasını dilediği eylemler bütünüdür. Peki suçsuz bir dünya mümkün müdür? Mutlak adalet sağlanabilir mi?

Max Stirner diyor ki; "Devlet kendi şiddetine hukuk, bireyinkine ise suç adını verir".
Erich Fromm diyor ki; "Parçalayarak yok etme iç güdüsü, yaşanmamış bir hayatın tepkisidir".
Dostoyevski diyor ki; "Her şey insanın içinde yaşadığı ortama, şartlara bağlıdır. Her şeyi belirleyen çevredir, İnsansa bir hiçtir".
Marcel Proust diyor ki: "Zihinsel olarak bile, tabiat yasalarına zannettiğimizden çok daha fazla bağımlıyızdır; dimağımız adeta belirli bir çiçeksiz bitkü türü veya buğdaygillerin bir cinsi gibi, bizim seçtiğimizi zannettiğimiz özelliklere, önceden sahiptir. Ama biz sadece sonradan gelen, istenen anda ortaya koyduğumuz fikirleri anlar, bunları zorunlu olarak doğuran kaynaktaki sebepleri (Yahudi ırkı, Fransız ailesi vs.) görmeyiz. Ve belki de, bizi öldüren hastalık gibi yaşatan fikirleri de, biri bize sağlığımızı ihmal etmemizin, öbürü düşünüp taşınmanın sonucu gibi geldiği halde, tıpkı baklagillerin, tanelerinin biçimini familyalarından almaları gibi, ailemizden alırız".

Denizleri, okyanusları düşünün. Birbirinin üzerine binen dalgaları, dev dalgaları; kimi zaman denizlerde kopan fırtınaları; dalgaların kıyılara vuruşunu düşünün. Denizlerdekine benzer insan ruhundaki gel-gitleri düşünün. Bütün her şey, kıtalar bile nasıl da birbirinin üstüne biniyor. Suç, iyilik gibi eylemler sanki insanın içerisinde yıllarca yeşeriyor.  Bunların kötü tohum veya iyi tohum olarak kendini göstermesi, gün yüzüne çıkması ise, bir galeyan sonucu meydana geliyor. Belki bu galeyan güneşin yakıcı ışınları dahi olabiliyor.